Kuramcı

Katharina Reiss (1923–2018)

Katharina Reiss

Alman Dilbilimci ve Çevirmen

Katharina Reiss'ın metin tipolojisi, çeviri kuramında önemli bir yere sahiptir ve çeviri stratejilerinin seçilmesinde metin türünün belirleyici bir etmen olduğunu savunur.

Reiss, 4 temel metin türü öne sürmüştür: Bilgilendirici, anlatımcı, işlemsel, görsel-işitsel.

Bir metin bilgilendirici nitelikteyse çeviride asıl amaç, bilgilerin eksiksiz ve doğru biçimde aktarılmasını sağlamaktır. Biyografi yazıları ve teknik metinler bu gruba dahildir. Metin anlatımcı özellik taşıyorsa kaynak metin yazarının kendi kültüründe oluşturduğu etkinin, erek kültürde de benzer şekilde hissedilmesine özen gösterilmelidir. Romanlar, şiirler ve öyküler anlatımcı metinlere örnek olarak gösterilebilir. Çevirmenin sorumlu olduğu metin işlemsel bir metinse genellikle uyarlama yöntemine başvurulur çünkü bu tür metinlerde esas olan, yabancı dildeki metni erek kültüre uygun hale getirmektir. Örneğin, okuyucuyu etkilemeyi amaçlayan broşürler ve vaazlar işlemsel metinler arasında yer alır. Görsel-işitsel metin türleri ise hem yazılı hem de sözlü metinleri kapsar. Slaytlar, videolar ve sunumlar bu türe örnek verilebilir. Bazen bir metin, bu dört metin türünün özelliklerini aynı anda taşıyabilir. Örneğin, medikal içerikli bir metin çoğunlukla bilgilendirici olsa da aynı zamanda anlatımcı, işlemsel ya da görsel-işitsel yönler de içerebilir. Reiss, bu tür çok yönlü metinleri melez metinler olarak adlandırmıştır. Ona göre, her metin türü için uygun çeviri yöntemleri mevcuttur ve erek metin, kaynak metnin baskın işlevini yansıtmalıdır. Bu yaklaşım, çeviriyi sadece dilsel bir aktarım olmaktan çıkarıp metnin amacına ve işlevine odaklanmaya teşvik eder.